KKM İllüzyonu ve Tıkanan Şahdamar: Bankalar Neden Sessizce Kül Oluyor?

Mayıs 2026 itibarıyla Türkiye ekonomisinde herkesin alkışladığı ama kimsenin faturasını hesaplamadığı devasa bir illüzyon yaşanıyor.

Merkez Bankası politika faizini yüzde 50 seviyesinde sabit tutuyor. Ekonomi yönetimi, Kur Korumalı Mevduat (KKM) hesaplarındaki 3.4 trilyon liralık tarihi zirvenin 1.5 trilyon liranın altına inmesini bir zafer olarak pazarlıyor. Dolar kuru patlamadı, rezervler artıya geçti ve risk primi düştü. Dışarıdan bakıldığında her şey kusursuz işleyen bir makineyi andırıyor.

Ama kapalı kapılar ardında, banka hazinelerinde bambaşka bir panik var.

Politika faizi yüzde 50 iken, sistemde o kadar fazla başıboş Türk Lirası birikti ki, gecelik borçlanma faizleri Merkez Bankası faizinin fersah fersah altına çöküyor. Paranın bol olduğu yerde bankaların rekor kârlar açıklaması beklenir, değil mi? Tam aksine, bankacılık sistemi son yılların en büyük operasyonel kâr daralmasını yaşıyor.

Çünkü finansal sistemin şahdamarı tıkandı.

Merkez Bankası, sistemi ayakta tutmak için yüksek faizli bir likidite pompalıyor. Ancak bu likidite, kapalı vanalar yüzünden reel sektöre, yani kılcal damarlara ulaşamıyor. İçeride hapsolan bu yüksek basınçlı para, bankaların özkaynak duvarlarını içeriden parçalıyor.

Benim temel görüşüm şudur: KKM’nin erimesi bir makroekonomik zafer değil; devasa bir sistemik zararın Merkez Bankası’nın bilançosundan alınıp, sessizce ticari bankaların kâr marjlarının üzerine yıkılması operasyonudur.

Şimdi bu operasyonun anatomisine inelim.

BUNU İLK KEZ DUYAN İÇİN: MARJIN İFLASI

Banka bilançosu okumayı karmaşık bir mühendislik sananlar için sistemi en yalın haliyle özetleyelim. Bankalar parayı alıp satan tüccarlardır. Mevduat sahibinden parayı belirli bir maliyetle (faiz) toplar, üzerine kendi kârını koyar ve krediye ihtiyacı olan sanayiciye, tüketiciye satarlar.

Bu alım-satım arasındaki farka “Net Faiz Marjı” (NIM) denir.

Bir bankanın sağlıklı kalabilmesi, hatta sadece enflasyona karşı özsermayesini koruyabilmesi için bu marjın pozitif ve geniş olması şarttır. Ancak KKM’nin çözülme süreci, bu bin yıllık basit ticaret denklemini temelden havaya uçurdu.

İki yıl önce KKM, Hazine ve Merkez Bankası’nın sırtında bir kamburdu. Kur arttıkça aradaki farkı devlet ödüyordu. Ekonomi yönetimi rasyonelleşme adımları kapsamında bu bombayı imha etmeye karar verdi. Ama bomba yok edilmedi, sadece el değiştirdi.

Devlet bankalara açık bir talimat verdi: “Müşterilerinizi KKM’den çıkarın, ama dövize gitmelerine izin vermeyin. Gerekirse standart TL mevduata yüksek faiz verin ve onları içeride tutun.”

İşte zehirli basınç burada doğdu. Bankalar, dövize kaçışı engellemek için müşterilerine yüzde 50-55 bandında standart TL mevduat faizi teklif etmeye başladı.

Bu, tarihin en pahalı fonlama maliyetlerinden biridir.

NASIL ÇALIŞIYOR? ZEHİRLİ LİKİDİTE DÖNGÜSÜ

Mekanizmanın nasıl çalıştığını anlamak için, KKM’den dönen 1 milyon liralık bir hesabın yolculuğunu takip edelim.

Müşteri KKM’den çıkıyor. Dolar almak yerine, bankanın sunduğu yüzde 55 faizli standart TL mevduatı kabul ediyor. Banka artık bu 1 milyon liraya yılda 550 bin lira faiz ödemek zorunda.

Şimdi bankanın bu parayı satması, yani kredi olarak vermesi gerekiyor. Kendi operasyonel masraflarını, risk primini ve kârını eklediğinde, bu paranın ticari kredi faizi yüzde 65-70 bandına çıkıyor.

Buradaki asıl tuzak işte tam bu noktada devreye giriyor.

Banka bu parayı yüzde 65 ile reel sektöre satmak için şube kapılarını açıyor. Ancak sanayici, tüccar veya KOBİ bu faiz oranını gördüğünde frene basıyor. Yüzde 65 maliyetle borçlanıp iş yapacak, kâr edecek ve bu borcu ödeyecek bir sanayi kârlılığı Türkiye’de yok.

Sanayici kredi çekmeyi reddediyor. Kredi vanaları sımsıkı kapanıyor.

Banka, elinde yüzde 55 maliyetli, her gün faiz yazan devasa bir parayla ortada kalıyor. Şahdamara pompalanan sıvı, gidecek bir organ bulamıyor. Banka bu parayı ne yapacak? Merkez Bankası’na gidip gecelik piyasada satmaya çalışıyor. Ama herkes aynı durumda olduğu için, piyasa likiditeye boğuluyor ve faizler dibe vuruyor. Merkez Bankası bu fazla parayı “depo ihaleleri” ile çekmeye (sterilize etmeye) çalışıyor, ama verdiği faiz bankanın maliyetini kurtarmıyor.

Sonuç: Banka sattığı her birim paradan zarar etmeye başlıyor.

VERİNİN İTİRAFI: ÜÇ KANCA RAKAM

Bu anlattıklarım teorik bir senaryo değil. Mayıs 2026 itibarıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verileri bu çöküşü saniye saniye kaydediyor.

Rakamlara yakından bakalım.

Gecelik borçlanma faizi (O/N), TCMB politika faizinin 300-400 baz puan altına sarktı.
Bu çok kritik bir anomali. Normal şartlarda, enflasyonla savaşan bir ekonomide bankaların likiditeye sıkışıp Merkez Bankası’ndan borçlanması gerekir. Ancak şu an sistemde o kadar fazla atıl TL var ki, bankalar ellerindeki parayı satacak yer bulamıyor. Satıcı çok, alıcı yok. Bu arz fazlası, gecelik faizleri suni şekilde politika faizinin altına itiyor. (Kaynak: TCMB EVDS, Mayıs 2026)

KKM hacmi zirveden bu yana yüzde 60 erirken, bankacılık sektörünün “Net Faiz Marjı” (NIM) ortalama 250 baz puan daraldı.
Masa başında yapılan hesaplara göre KKM bittiğinde bankalar rahatlayacaktı. Oysa veriler tam tersini söylüyor. KKM’den çıkan para dövize gitmesin diye ödenen yüksek TL mevduat maliyeti, bankaların ana faaliyet kârlarını kelimenin tam anlamıyla yutuyor. Sektör, çekirdek işinden (kredi-mevduat makası) para kazanamaz hale geldi. (Kaynak: BDDK Haftalık Bankacılık Verileri)

Ticari kredi büyüme hızı 13 haftalık yıllıklandırılmış bazda yüzde 10 seviyelerine çakıldı.
Bu oran, resmi enflasyonun bile fersah fersah altındadır. Yani reel anlamda ticari krediler şiddetle daralıyor. Bankalar yüzde 55 ile topladıkları parayı satamıyor, reel sektör kredi kullanmıyor. Ortada devasa bir fon var ama kredi çarkı durmuş durumda. (Kaynak: BDDK Haftalık Bülten, Mayıs 2026)

SOMUTUN GÜCÜ: AKBANK VE GARANTİ VAKASI

Bu makroekonomik tıkanıklığın bilançolardaki izini sürmek için Türkiye’nin en büyük iki özel bankasının, Akbank ve Garanti BBVA’nın 2026 ilk çeyrek finansal sonuçlarına bakmamız yeterli.

Her iki banka da KKM dönüşümlerinde sektörün en agresif, en başarılı oyuncuları arasındaydı. Müşterilerini ikna ettiler, parayı dövize kaçırmadan TL mevduatta tuttular. Hazine’nin istediği görevi kusursuz yerine getirdiler.

Peki faturası ne oldu?

Her iki bankanın da çeyreklik bilançosunda “Net Faiz Gelirleri” kalemi, enflasyon muhasebesi öncesinde bile ciddi erozyona uğradı. Garanti ve Akbank, devasa kredi portföylerine rağmen artan fonlama maliyetleri yüzünden çekirdek bankacılık marjlarında ağır yaralar aldı. Kârlarını ayakta tutan şey kredi alım-satımı değil; komisyon gelirleri, ödeme sistemlerinden gelen paralar ve ellerindeki TÜFE’ye endeksli (TÜFEX) devlet tahvillerinin getirdiği tek seferlik rüzgârlardı.

Bu tablo bize çok net bir şey söylüyor.

Türkiye’de bankacılık sektörü şu an devasa bir “boş kasa” operasyonu yürütüyor. Yüksek faizle parayı topluyor, kimseye kredi vermiyor ve parayı düşük getiriyle devlete geri satıyor. Özkaynak kârlılıkları (ROE) yüzde 30-35 bandına sıkışmış durumda. Enflasyonun yüzde 40’ların üzerinde olduğu bir ortamda, yüzde 30 özkaynak kârlılığı, bankanın reel olarak küçülmesi, sermayesinin erimesi demektir.

BAŞKA NEREDE YAŞANDI? KÜRESEL AYNA

Bu durum Türkiye’ye özgü mü? Hayır. Likidite tuzakları ve aktif-pasif vade uyumsuzlukları finans tarihinin en bilindik kriz paternleridir. Ancak Türkiye’nin yaşama biçimi tamamen kendine hastır.

Yakın tarihteki iki büyük örneğe bakalım.

Birincisi, Amerika’da batan Silicon Valley Bank (SVB) krizi. SVB, pandemi döneminde müşterilerinden sıfır faizle devasa bir mevduat toplamış ve bu parayı uzun vadeli, düşük faizli (yüzde 1.5) Amerikan devlet tahvillerine bağlamıştı. Fed faizleri yüzde 5’e çıkarınca, bankanın elindeki tahviller çöp oldu, müşteriler parasını çekmek isteyince banka battı. Bu klasik bir “vade uyumsuzluğu” krizidir.

İkincisi, Japonya’nın 1990’lardaki “Kayıp Onyıl”ı. Japon merkez bankası piyasayı paraya boğdu, faizleri sıfıra indirdi. Ancak bankaların bilançoları o kadar bozuktu ki, bu sıfır maliyetli parayı reel sektöre kredi olarak vermediler. Para sistemde hapsoldu, ekonomi yıllarca büyümedi. Bu klasik bir “likidite tuzağı”dır.

Türkiye’nin farkı şudur: Bizdeki likidite tuzağı sıfır faiz ortamında değil, yüzde 50 faiz ortamında yaşanıyor.

Dünyada eşi benzeri görülmemiş bir “yüksek faizli likidite bolluğu” sendromu bu. Japonya’da bankaların maliyeti sıfırdı, sadece kredi vermiyorlardı. Türkiye’de ise bankalar hem kredi veremiyor hem de içlerinde tuttukları bu atıl para için müşteriye her gün yüzde 55 faiz ödüyorlar. Şahdamardaki sıvı sadece akmamakla kalmıyor, aynı zamanda geçtiği damar çeperlerini asit gibi eritiyor.

ŞEYTANIN AVUKATI: PEKİ YA RİSK PRİMİ?

Peki ama bu durum her zaman böyle mi okunmalı? Bu politikanın hiç mi kazananı yok?

Şeytanın avukatlığını yapalım. Hazine ve Maliye Bakanlığı bürokratları ile Fitch, S&P gibi uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları bu tabloyu bambaşka bir pencereden, büyük bir takdirle okuyor.

Onların en güçlü verisi şu: KKM gibi 3.4 trilyon liralık saatli bir bomba, dolar/TL kurunda hiçbir şok yaşatılmadan, enflasyonu patlatmadan 1.5 trilyon liranın altına indirildi. Bu süreçte Türkiye’nin 5 yıllık risk primi (CDS) 700’lü seviyelerden 250’lerin altına kadar geriledi. Merkez Bankası net rezervleri eksi 60 milyar dolarlardan artı bölgelere geçti.

Argümanlarına göre; bankaların marjlarındaki bu daralma, makroekonomik istikrar için ödenmesi gereken geçici bir bedeldir. Uzun vadede düşen CDS ve artan ülke notu sayesinde bankalar yurtdışından çok daha ucuz sendikasyon kredileri bulacak ve bu marj kaybını telafi edecekler.

Bu argümanı ciddiye almak zorundayız, zira makro veriler onları doğruluyor. Ancak bu argümanın çok büyük bir zayıf noktası var.

KKM’nin maliyeti yok olmadı. TCMB’nin zarar yazmayı bırakması ekonominin düzeldiği anlamına gelmez. Faturanın kamudan alınıp, reel sektörü fonlaması gereken ticari bankaların hissedarlarına kesilmesi anlamına gelir. Kredi mekanizmasının durduğu bir ülkede, makro dengeler düzelse bile ekonomik aktivitenin, sanayi üretiminin ve istihdamın kalıcı yara alması kaçınılmazdır.

OTORİTE DESTEĞİ: UZMANLAR NE DİYOR?

Bu karmaşık tabloyu, işin matematiğini en iyi bilen isimler de benzer bir endişeyle dile getiriyor.

Eski TCMB Başekonomisti Hakan Kara, Merkez Bankası’nın piyasadan para çekme operasyonlarını değerlendirirken şu tespiti yapıyor: “Merkez Bankası’nın piyasadaki fazla likiditeyi sterilize etmek için depo ihalesi açması, KKM’nin yan etkilerinin bir süre daha bilançolarda hissedileceğinin kanıtıdır.” Yani, hastalığın ateşi düştü ama virüs hala kanın içinde dolaşıyor.

Ekonomist Mahfi Eğilmez ise durumu yapısal bir kopuş olarak tanımlıyor: “Eğer bir ekonomide bankalar mevduat toplamak istiyor ama kredi vermek istemiyorsa, o sistemde faiz mekanizması kopmuştur. Buna yüksek enflasyonlu likidite tuzağı denir.”

Belki de en çarpıcı uyarı, küresel borç krizlerini yıllarca inceleyen milyarder yatırımcı Ray Dalio’dan gelir. Dalio, borç azaltımı (deleveraging) döngülerini anlatırken şöyle der: “Bir borç krizinden çıkışın en sancılı aşaması, merkez bankasının sistemi kurtarmak için yarattığı likiditenin, üretken yatırımlar yerine bankaların kasasında hapsolduğu dönemdir.”

Biz şu an tam olarak o sancılı aşamanın içinden geçiyoruz.

YATIRIMCI NE YAPMALI: BİLANÇO OKUMA REHBERİ

Bu makroekonomik düğüm, borsadaki milyonlarca yatırımcı için, özellikle de Bankacılık Endeksi (XBANK) taşıyanlar için ne anlama geliyor?

Bu tablo sürdüğü müddetçe, yatırımcının ezber bozması ve şu 4 pratik çerçeveyi aklında tutması gerekiyor:

1. Kredi Büyümesine Değil, Vadesiz Mevduata Bak:
Eskiden iyi banka, çok kredi satan bankaydı. Şimdi oyunun kuralı değişti. Bugünün kazananı, fonlama maliyetini düşük tutabilen bankadır. Bilançoları incelerken bankanın “Vadesiz Mevduat Oranı”na (CASA – Current Account Savings Account) bakın. Vadesiz mevduatı (yani müşteriye sıfır veya çok düşük faiz ödediği parası) yüksek olan bankalar, bu marj daralmasından en az hasarla çıkacaktır.

2. Komisyon Gelirleri Yeni Kraldır:
Krediden para kazanamayan bankalar, kârlılıklarını ayakta tutmak için işlem ücretlerine, kredi kartı komisyonlarına ve ödeme sistemlerine yüklenecek. Net ücret ve komisyon gelirleri enflasyonun üzerinde büyüyen bankalar pozitif ayrışacaktır.

3. Ticari Kredi Ağırlığı Risk Yaratır:
Portföyünün büyük kısmı KOBİ veya ticari kredilerden oluşan bankalar, faiz oranlarının yüksek kaldığı bu dönemde batık kredi (NPL) riski ile daha sert yüzleşecektir. Tüketici kredilerine odaklanan bankalar bir süre daha avantajlı kalabilir, çünkü tüketici faiz duyarlılığında şirketler kadar rasyonel davranmıyor; borçlanmaya devam ediyor.

4. 12-18 Aylık Perspektif:
Bankalar şu an en kötü dönemi, yani geçiş dönemini yaşıyor. Merkez Bankası faiz indirim döngüsüne başladığında (muhtemelen 2026’nın son çeyreği veya 2027 başı), bankaların ellerindeki yüksek maliyetli mevduatların vadesi dolacak ve yenileme maliyetleri düşecek. Ancak ellerindeki uzun vadeli kredilerin getirisi sabit kalacak. İşte o kırılım anı, bankacılık hisseleri için gerçek rüzgârın başlayacağı andır. Şu anki süreç, o güne kadar hayatta kalma ve özsermayeyi koruma mücadelesidir.

METAFORUN DÖNÜŞÜ VE SON SÖZ

Türkiye ekonomisi, içine düştüğü enflasyon sarmalından çıkmak için ağır bir bedel ödüyor. Yıllarca yanlış politikalarla beslenen, KKM denilen suni bir organla hayatta tutulan sistem, şimdi o organı söküp atmanın acısını çekiyor.

Başta kurduğumuz sahneye geri dönelim.

Şahdamardaki tıkanıklık devam ediyor. Merkez Bankası kalbi, yüzde 50’lik devasa bir basınçla likiditeyi pompalamayı sürdürüyor. Ancak kredi vanaları kapalı. Vanalar kapalı oldukça, o yüksek maliyetli sıvı bankaların bilançolarında hapsolup özkaynaklarını eritmeye devam edecek.

Ekonomi yönetimi KKM’den çıkışın sorunsuz ilerlediğini iddia edebilir. Ancak bilançolar, bu başarının arkasındaki sessiz fedakarlığı tüm çıplaklığıyla kaydediyor.

Şimdi zihnimizde kalması gereken asıl soru şu: KKM tamamen sıfırlandığında ve o trilyonlarca liralık likidite bankaların kasasında tamamen hapsolduğunda, bu sürdürülemez basınç duvarı yıkıp reel enflasyonu yeniden tetikleyecek mi, yoksa bankalar bu zehri özkaynaklarında eriterek sistemi tek başlarına mı kurtaracak?

Zaman, kimin haklı çıkacağını gösterecek.

YASAL UYARI
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak sözleşme çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.